Speurtocht in onderwijsmethoden

Ik moet toegeven: aan dit blog had ik jaren geleden al moeten beginnen. Ik geniet er zelf van, zowel van het schrijven (kan ik eindelijk mijn passie eens uiten zonder commentaar te krijgen hihi), als van het herlezen van elk blog. Telkens wanneer ik één van mijn blogs herlees, word ik daar vanzelf vrolijk van. Ik kan alleen maar hopen dat het bij (minstens enkele) andere medestrijders ook een lach op het gezicht brengt. Maar in elk geval weet ik nu al dat mijn kinderen er later ook veel plezier en zelfs nut van zullen hebben.

Momenteel ben ik druk bezig met het voorbereiden van ons eerste lapbook. Ik vertelde vorig jaar al over de veranderingen die ik wil en probeer door te voeren (o.a. notebooking -> meer met werkstukken werken, minder met schoolwerkbladen). Hoe verder ik zoek en hoe dieper ik graaf, hoe meer ik er van overtuigd raak dat het anders kan en moet. (Altijd al geweten, maar de gelegenheid en kennis was er nog niet.)

Spijtig genoeg heb ik tijdens deze ontdekkingstocht ook iets minder leuk ontdekt over mezelf en mijn huisonderwijs...

Ik ben mijn hele leven al tegen het schoolsysteem geweest. En wou dan ook mijn eigen kinderen ver weg houden van alles wat daar mee te maken heeft. Toch heb ik onbewust mijn eigen kinderen al die jaren eveneens opgezadeld met datzelfde schoolsysteem! Dat stelt me echt teleur. Dat wou ik nu net NIET!

Gewoonweg door hen steeds hetzelfde lesmateriaal als op school te geven. (En vaak zelfs wel dubbel en nog meer...) Werkbladen, werkbladen en nog eens werkbladen... Tja, het systeem heeft al die jaren wel gewerkt voor ons... maar enkel omdat ik er maar niet in slaagde een degelijk alternatief te vinden dat bij ons gezin past. En nu ik dat dan eindelijk begin te vinden (en vooral ook eindelijk de moed vind om die alternatieven daadwerkelijk te gebruiken), zijn we zoveel jaar verder. Mijn oudste wordt binnenkort al 17!

Hoe spijtig ik dit ook vind en hoe hard dit mij ook teleurstelt, ik ben wel blij DAT ik er alsnog achter gekomen ben. Dit voorkomt dat mijn kinderen later in dezelfde val terecht komen als ik.

Deels komt dit alles ook door de taboesfeer rond huisonderwijs in België, de weinige informatie die erover bekend is hier, en de pogingen van omstanders en inspectie om het huisonderwijs te ontmoedigen.

Het hoeft van mij niet per se volledig zonder werkbladen, maar toch heel wat minder van dat schoolmateriaal en meer natuurlijkere en leukere middelen!

Ik had lang geen computer en internet. Om les te geven is dit handig maar geen noodzaak. Wist ik altijd en beweer ik nu nog steeds. Maaaaaar... wat ik niet wist, is dat ik via het internet een hele nieuwe wereld zou ontdekken, de "homeschooling"-gewoonten van andere landen! EN WAUW, wat een openbaring! Keer op keer kwam ik mensen tegen met dezelfde ideeën als ik, met dezelfde strijd, met dezelfde doelen, met dezelfde "avonturen", met dezelfde idealen en noem maar op.

"Unschooling": nog nooit van gehoord voordien. ("Natural Learning".)

Notebooking en Lapbooking waren eveneens totaal onbekende termen voor mij...

Vandaag las ik het verhaal van een zuster, met exact dezelfde ideeën, doelen en overtuigingen als ik... En zo zijn er nog velen. IK BEN NIET ALLEEN! Keer op keer bemerkte ik dit de afgelopen jaren. Zo aanmoedigend!

Hoewel ik nu ons eerste lapbook-avontuur aan het voorbereiden ben, heb ik er geen idee van hoe ik daar moet inspringen. Ik lees niets dan positiefs erover en geloof er ook echt in, ben er helemaal van overtuigd dat notebooking en lapbooking DE manieren zijn om te leren en tevens ook perfect in het concept "Natural Learning" passen. Met notebooking heb ik al heel wat ervaring, omdat dit eigenlijk hetzelfde is als de werkstukken die wij maken. Maar lapbooking vind ik een grotere uitdaging, omdat hier toch wat meer planning bij komt kijken, en ook het uitvoeren is een stuk uitgebreider. Maar als ik rondneus op het internet, geniet ik van elk lapbook dat ik tegenkom, echt waar. Helemaal mijn ding en echt iets waarvan ik wil dat mijn kinderen het plezier en nut ervan leren kennen. En zo spijtig vind ik het dan, dat ik geen kleutertjes meer heb rondlopen! (Ik zal geduldig moeten wachten op mijn kleinkinderen zeker hè... hihi!)

Een ander nadeel is mijn gezondheid. Ook daardoor ben ik zo afhankelijk geworden van die werkbladen. Want daar kunnen de kinderen grotendeels zelfstandig mee werken, wat noodzakelijk is in ons gezin, omdat ik maar heel weinig nog echt actief les kan geven. Wel een goed getuigenis natuurlijk voor mensen die denken dat huisonderwijs door hun ziekte niet kan (ziektes zoals depressies, fibromyalgie en CVS bijvoorbeeld), want er is dus veel meer mogelijk dan je denkt. (En onderwijs geven aan je kids, betekent echt niet altijd de hele dag met hen bezig moeten zijn! - al komt dat natuurlijk ook wel eens voor.) Maar ik ken er ook met die ziektes, die dus niet met dat "schools" systeem werken, en echt dus volgens de "unschooling"-methode werken. Dus ik weet dat het mogelijk is. Het is een kwestie van wat men zijn kinderen aanleert hè. Ik heb hen geleerd die werkbladen zelfstandig te maken, dingen op te zoeken, zelf na te kijken enz. En dat loopt dus meestal als een trein. Maar ik had, als ik dat toen al geweten had, hen dus evengoed in de plaats kunnen leren notebooken en lapbooken van kleinsaf. Ik merk dat dit nu veel moeilijker is om op over te stappen. Ik moet daar in het begin natuurlijk serieuze inspanningen voor doen om hen dat aan te leren. Dat had ik dus beter gedaan toen ik fysiek nog meer aankon. Nu is die uitdaging veel groter en gaat het niet zo vlot als ik zou willen. Ik heb veel meer slechte dagen dan goede, dus op al die dagen wordt er meestal verder gewerkt met de werkbladen. Dit gaat momenteel nog niet anders. Helemaal er vanaf zal waarschijnlijk niet lukken en voor sommige vakken zijn werkbladen wel handig, zoals om in andere talen juist te leren schrijven enz. (... kan natuurlijk evengoed via notebooking.) De rest zal voor de volgende generatie zijn. Al de ervaring die ik nu nog op doe, daar hebben zij dan weer voordeel van. :-)

Voor ons eerste lapbook heb ik alle stappen tot nu toe al gevolgd. Eerst een thema gekozen, een planning gemaakt, de basis voor het lapbook gemaakt, de accessoires die aan de binnenkant komen, in elkaar gestoken... Het enige wat er nog rest is er aan beginnen. Daar moet ik dus echt wel een goede dag voor hebben. En mijn kinderen eveneens natuurlijk.

Naar het schijnt zou het allemaal makkelijker worden na je eerste keer... Hihi. Ik HOOP dat zo! Ik ben uren bezig geweest met research en knippen vandaag. En ook met steeds opnieuw alle informatie te lezen, om maar moed te vinden hihi.

Gewoonlijk als ik aan een nieuw avontuur begin, gaat dit meestal wel goed. Maar 't is de stap er naartoe hè...

Drempelvrees noemen ze dat zeker... :-)

Ik heb er speciaal voor gebeden tot Jehovah, en hem kennende, komt dat dus zeker wel in orde!

Ook leuk was toen ik vorige week ontdekte dat er zelfs een boek (of misschien zelfs boeken?) bestaat over het nut van gezelschapsspellen bij het onderwijs (sample). En zelfs dat gezelschapsspellen volledig het lesmateriaal kunnen vervangen, dat een kind alles wat het nodig heeft, kan leren met een verscheidenheid van spellen en met hier en daar wat aanpassingen! (Zoals ik de bijbelse spellen, die ik ontwerp, ook aanpas om ze niet enkel leuk te maken, maar ook altijd leerzaam.) Maar daar was ik ook altijd al van overtuigd. Toch leuk dat ook op een ander eens tegen te komen! (Natuurlijk weer in de Verenigde Staten...)

Gezelschapsspellen, het dagelijkse leven, notebooking, lapbooking, een vleugje van Montessori's leermethode, spelen, computerprogramma's , eigen ontworpen werkbladen en leermethodes, ... Zoveel mogelijkheden om je kind op een superleuke en natuurlijke manier te laten leren ZONDER al die werkboeken en lesboeken van school...

De zuster die ik aanhaalde, had het ook over de natuurlijke leerdrang van een kind. Tussen hun 0 en 5 jaar leren ze bergen verzetten (kruipen, lopen, eten, drinken, spreken, nadenken, redeneren, tellen, letters/woordjes herkennen, enz.), en dit allemaal ZONDER schoolwerkboeken en lesboeken! Een kind heeft de natuurlijke drang om voortdurend dingen te willen onderzoeken en te leren en doet dit meestal al spelende, niet via blaadjes invullen. Het enige wat wij moeten doen is die drang begeleiden en in goede banen leiden. En hoe leuker we dit aanpakken, hoe liever het kind zal blijven leren en hoe beter het kind zal slagen!

Ik verheug me wel enorm op dat lapbooken... Hopelijk kan ik er snel een blog over schrijven! :-)

Wiskunde

Ons grootste obstakel. Absoluut. Dat geef ik toe.

Zeker niet mijn favoriete vak vroeger op school, tenminste, vooral niet tijdens het middelbaar onderwijs. Een zoveelste reden om klassieke talen te kiezen was dat voor mij. En dan kreeg ik nog teveel wiskunde, vond ik...

Ook vroeg ik mij steeds af: WAT heb ik eraan? Buiten het feit dat wiskunde natuurlijk wel gezond is om je hersenen te trainen op vlakken die je anders niet zo vaak gebruikt, zag ik daar echt nooit het nut van in.

Ik vind wiskunde wel deels leuk, in die zin dat je met getallen zoveel leuke dingen kunt doen. Wiskundige puzzels en raadsels kunnen bijvoorbeeld heel leuk zijn. Ik hou wel van sommige breinkrakers en van die puzzeltjes die je bij een IQ-test krijgt. Maar hoeveel van de wiskunde die we moeten leren in het secundair onderwijs, gebruiken we daadwerkelijk nog in ons latere leven???

We moeten onze kinderen voorbereiden op het leven als volwassene, dat is normaal gezien toch onze taak, niet? Wat hebben al die ingewikkelde wiskundige begrippen daar nu mee te maken?

Een vriendin van ons was lerares in het secundair onderwijs (tekenen, muziek) en is sinds vorig jaar op pensioen. Zij zei eens tegen mijn dochters dat ze wiskunde ook moeilijk vond en dat ze nooit heeft begrepen wat een mens daar later aan heeft... Ze was dus alleszins geen lerares wiskunde... :-)

Natuurlijk zijn er beroepen waarbij je die dingen wel nodig hebt. Maar de meerderheid van ons "gewone" mensen doet daar later toch niets meer mee? Waarom dat vak dan niet toevoegen enkel aan de studies waar het echt voor nodig is?

Mijn oudste werkt al deels aan het 5e middelbaar, maar is voor wiskunde nog steeds niet verder geraakt dan begin eerste. We zijn daar toen met volle moed aan begonnen, maar zij worstelt daar het hardst mee en bij stress slaat ze al snel cijfers en begrippen door elkaar. Er zijn ooit al heel wat traantjes gevloeid tijdens onze wiskundelessen (zelfs bij mij). Het doet mij denken aan de symptomen van een lichte vorm van dyscalculie. Maar met de dagelijkse en praktische toepassingen van wiskunde (de basiswiskunde dus), heeft ze verder eigenlijk geen noemenswaardige problemen.

Om de een of andere reden kwam het er op den duur niet meer van om er nog verder aan te werken. Ze zag er zo van af... En ik vraag mij dan steeds af: waarom moet ik haar dat aan doen? Ze kan wat ze nodig heeft voor het dagelijks leven. Waarom moet ik haar dan forceren en dwingen al die vervelende wiskundige begrippen te leren?

Bij mijn tweede dochter gaat het iets vlotter, maar ook zij heeft daar eigenlijk niet veel zin in. Mijn andere 3 kinderen hebben er (voorlopig) minder moeite mee (maar bij hen kan ik nog niets zeggen over het middelbaar). Vooral mijn zoon is een kei in wiskunde, net zoals zijn papa dus.

Ik heb mij op school meestal wel gered bij dat vak, maar ik zeg het nogmaals: wat heb ik er nu nog aan?

MAAR: als je het diploma secundair onderwijs wilt behalen bij de examencommissie, ben je verplicht eveneens een examen wiskunde af te leggen! Zo oneerlijk vind ik dat! Dus mijn kinderen gaan waarschijnlijk nooit dat diploma kunnen behalen, mijn oudste al zeker niet... Tenzij ze voldoende hoog scoren bij de andere deelvakken. ZO oneerlijk. Want ze is zeer slim en bekwaam en heeft zelden problemen met de meeste andere vakken! Enkel met de wiskundige vakken en zo'n vakken als chemie en fysica.

Nu, wij hechten niet zoveel belang aan een diploma. Zeker niet voor onze dochters. Sommigen zullen het daar niet mee eens zijn, en dat respecteer ik ook. Als het jou wel lukt, voel je vrij en ga er voor. Maar voor ons is dat echt niet belangrijk. Heel dat diplomagedoe is zo beperkt. Velen die diploma's hebben, doen uiteindelijk niet het werk waar ze voor gestudeerd hebben. Of vinden geen werk in hun gekozen richting. Velen zonder diploma hebben wel een goede job enz.

Kinderen worden gedwongen om tussen hun 12 en 14 jaar al te beslissen wat ze later willen doen... Op die leeftijd dacht ik iets helemaal anders dan enkele jaren later! Maar toen zat ik al helemaal vast in de richting waar ze me in geduwd hadden aan het begin van het secundair onderwijs, pffft. En toen ik wou veranderen, hebben de leraren steeds geprobeerd mij toch te blijven dwingen in wat zij wilden voor mij...

En... stel je voor dat ik wel had gedaan wat ze wilden en bijvoorbeeld voor advocaat was gaan studeren. Dan had ik vele jaren van energie daar ingestoken, om slechts enkele jaren later te weten te moeten komen dat ik aan een aantal aandoeningen lijd waardoor ik al snel niet meer in staat zou zijn mijn beroep uit te oefenen... Als ik dan ook nog aan kinderen was begonnen, hoe zou ik dan nog een moeder voor hen hebben kunnen zijn? Ik ben nu ZEER blij dat ik die stappen nooit gezet heb en mijn laatste gezonde energie heb kunnen steken in het krijgen en opvoeden van mijn 5 prachtige kinderen!

Dus omdat ik nu mijn kinderen geen (nutteloze) wiskunde wil opleggen als ze zich daar niet goed bij voelen, ontneem ik hen dan de kans op een goed leven en werkzekerheid later? Geen van hen toont ook maar enige interesse voor de beroepen waar wiskunde en wetenschap voor nodig zijn. Bij haast elk van hen liggen de taalvakken hen veel beter.

Waarom moet ik ons gezin dan doen lijden onder iets dat ze niet eens gaan nodig hebben later?

Ik breek daar nu al jaren mijn hersenen over. Echt waar. Langs de ene kant durf ik het niet loslaten uit vrees voor de inspectie. Zij staan zo op die examens en diploma's! En zonder wiskunde is de kans op dat diploma toch kleiner hè. ZUCHT...

Maar langs de andere kant: ik beslis toch uiteindelijk over hun onderwijs? Dat zegt de wet op huisonderwijs toch ook? We zijn vrij in onze methodes en middelen, als het kind maar "onderwijs" krijgt, niet verwaarloosd wordt, de kans krijgt om zijn/haar interesses te ontplooien, voorbereid wordt op het volwassen leven, enz. ... Degenen die mijn kids kennen, weten dat ze niets tekort komen op gebied van onderwijs. Nog nooit heeft iemand gemerkt aan mijn twee oudsten dat ze al enkele jaren amper nog wiskunde krijgen... (Dit was trouwens niet zo gepland, maar kwam door omstandigheden.)

Ik heb er bij alle drie de oudste dochters hard aan gewerkt voor de examens van het basisonderwijs om al die wiskunde wel onder de knie te krijgen. Het ging niet geweldig, maar goed genoeg. Hetgeen ze moeten kennen voor het basisonderwijs, zijn echt wel de dingen die je WEL nodig hebt later. Hetgeen dat ze telkens niet onder de knie hadden, daar maak ik mij geen zorgen over want dat komt wel naarmate ze ouder worden (ondervond ik al bij mijn twee oudsten). Om een voorbeeld te noemen: maten en gewichten. Ik kon daar vroeger op school ook niet altijd veel mee aanvangen. Maar dat is iets dat je eigenlijk pas echt goed leert begrijpen later in het dagelijkse leven, wanneer je dat ook echt gebruikt, zoals tijdens het huishouden/koken en bij huis- en tuindecoratie enz. En om bijvoorbeeld geld te leren gebruiken, heb je ook niet echt les nodig. Dat leert een kind al snel als het mee boodschappen gaat doen en later als je hem of haar zelf eens naar de kassa stuurt enz.

Natascha heeft in het basisonderwijs eveneens flink geworsteld met wiskunde. Ook toen zijn er nogal eens traantjes gerold (yep, ook bij mij). Maar nu heeft ze met die dingen geen problemen meer. De enige reden dat ik haar dus zo moest forceren, was voor die examens hè. Ik krijg het daar van. Had ze meer jaren tijd gehad, dan was dat niet zo'n zware brok geweest. Maar nee, die examens zijn alleen in het geheel af te leggen op het einde van het basisonderwijs. Anders had ik ze voor alle andere vakken laten gaan en wiskunde nog kunnen uitstellen bijvoorbeeld. En het geheel meerdere jaren opschuiven vind ik persoonlijk, hoewel dat dus mogelijk is, ook geen optie. In het middelbaar zijn het volledig andere vakken en vooral andere begrippen. Dan kun je ofwel ondertussen niet verder met de vakken van het middelbaar, ofwel moet je dan tegen dat je dat kind die examens gaat laten afleggen, het basisonderwijs terug herhalen! Zo'n tijdverspilling en hoe vernederend voor een grotere tiener om daar nog tussen 12-jarigen te gaan zitten zwoegen aan "kinder"-examens...

Plus dat dit bij onwetende anderen kan overkomen alsof het kind niet zo slim is hè... Nog meer vernedering. En hoe kun je als huisonderwijzer aantonen dat je kind niet moet onderdoen voor een schoolkind, als je die examens pas enkele jaren later laat afleggen? Dat lijkt dan alsof het kind meerdere jaren heeft moeten overdoen zoals op school soms voorkomt... (Aan heel dit competitiegedoe erger ik mij blauw, maar degenen die mij goed kennen, weten dat ik eigenlijk totaal tegen de examensystemen van onze Belgische scholen ben hè... De reden dat ik mijn kids laat deelnemen, is vooral voor anderen - inspectie, "wantrouwige" familie en vrienden, enz.)

Vergezocht allemaal? Misschien. Maar ik blijf bij mijn standpunt: er zou een mogelijkheid moeten bestaan om wiskunde te kunnen laten vallen bij de examens. (NIET voor basisonderwijs, WEL al zeker voor het secundair onderwijs.)

Iemand die niet goed is in Nederlands,  zou zo ook kunnen redeneren misschien. Maar dat zou niet redelijk zijn, Nederlands hebben we nu eenmaal wel dagelijks nodig, de rest van ons leven, en ook als brug naar andere talen.